อนุสรณ์แห่งความนอบน้อมกตัญญู

วัดถ้ำจำปา ภูผากูด อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร

ตามรอยธรรมองค์หลวงปู่มั่น ตอนที่ 15

รูปจำลองเหตุการณ์ ขณะองค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต หาบน้ำขึ้นมาถวายอุปัฏฐาก
องค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ซึ่งมีแม่ชีจันทร์ แก่นแก้ว โยมแม่องค์หลวงปู่มั่น
ที่อยู่ในการอบรมขององค์หลวงปู่เสาร์ พำนักอยู่ด้วย ณ ถ้ำจำปา อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร พ.ศ. 2459
(รูป AI ป้อนข้อมูลด้วย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

ภายหลังจาก องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ได้กลับสู่จังหวัดอุบลราชธานี เพื่อถวายธรรมปฏิบัติแด่ ท่านพระครูสีทา ชยเสโน พระกรรมวาจาจารย์ รับหลวงปู่สิงห์ ขนฺตฺยาคโม เป็นศิษย์รูปแรก และโปรดมารดา โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว องค์หลวงปู่มั่น ได้รำลึกถึงพระอาจารย์องค์แรก คือ องค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ซึ่งขณะนั้นมาพักภาวนายังถ้ำจำปา องค์หลวงปู่มั่น จึงได้เดินทางมาที่ถ้ำจำปาพร้อมกับพาโยมแม่มาจากอุบลราชธานี  มาฝากให้ถือศีลบวชเป็นแม่ชีและอยู่ปฏิบัติธรรมกับองค์หลวงปู่เสาร์ ให้อยู่ในการอบรมขององค์หลวงปู่เสาร์ โดยมี หลวงปู่สิงห์ ขนฺตฺยาคโม ติดตามมาด้วย แต่หลวงปู่สิงห์ พำนักได้ 3 เดือนต้องกลับมาที่จังหวัดอุบลราชธานี เนื่องจากอาพาธเป็นไข้ป่า จึงไม่ได้จำพรรษาร่วมกัน

องค์หลวงปู่มั่น ได้จำพรรษากับองค์หลวงปู่เสาร์ ณ ถ้ำจำปา ในปี พ.ศ.2459 ในกาลนี้หลวงปู่มั่น ได้ถวายการดูแลหลวงปู่เสาร์ ดุจดั่งพระใหม่ถวายการดูแลพระอาจารย์ และขอโอกาสถวายการแนะนำการปฏิบัติธรรม จนการปฏิบัติของหลวงปู่เสาร์ ได้ก้าวหน้าขึ้น

โดยมีรายละเอียดและเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

ภูผากูด ที่ตั้งของถ้ำจำปา
ปัจจุบัน คือ วัดถ้ำจำปากันตสีลาวาส อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร
(รูป โดย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

1) องค์หลวงปู่มั่น เดินทางมาพร้อมกับ หลวงปู่สิงห์ ยังถ้ำจำปา

จากประวัติ หลวงปู่สิงห์ ขนฺตฺยาคโม โดยบันทึกของพระอริยคุณาธาร (เส็ง ปุสฺโส) ได้กล่าวถึงการเดินทางจากจังหวัดอุบลราชธานี ออกพรรษาปี พ.ศ.2458 หลวงปู่มั่น กับ หลวงปู่สิงห์ ได้เดินทางพำนักบำเพ็ญอยู่ในป่า ซึ่งคาดว่าจะเป็นแถบจังหวัดอุบลราชธานีประมาณ 3 เดือน อยู่ในถ้ำแถบจังหวัดอำนาจเจริญประมาณ 1 เดือน

จากนั้นจึงเดินทางมายังป่าแถบ อ.หนองสูง และ อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร ซึ่งเป็นที่ตั้งของถ้ำจำปา พักอยู่เป็นเวลาประมาณ 3 เดือน แต่ หลวงปู่สิงห์ ได้เกิดอาพาธเป็นไข้ป่า จึงกลับสำนักเก่า คือ วัดสุทัศนาราม จ.อุบลราชธานี ไปรักษาอาการอาพาธ จึงไม่ได้อยู่ร่วมจำพรรษากับ องค์หลวงปู่เสาร์ องค์หลวงปู่มั่น "เกิดอาพาธหนัก ได้กลับคืนสำนักเดิม ส่วนพระอาจารย์มั่นไม่กลับ ได้จำพรรษาอยู่ในเขานั้น" (พระอริยคุณาธาร (เส็ง ปุสฺโส) พ.ศ. 2505 หน้า 9)

ทางเดินเท้าขึ้นสู่ถ้ำจำปา
ปัจจุบัน คือ วัดถ้ำจำปากันตสีลาวาส อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร
(รูป โดย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

2) ถวายการดูแลหลวงปู่เสาร์ ดุจดั่งพระใหม่

การดูแลครูบาอาจารย์ผู้สอนธรรมะ เป็นกิจที่พึงทำของศิษยานุศิษย์ ถ้าหากศิษย์นั้นมีพรรษาที่มากขึ้นอีกทั้งมีพระสงฆ์ที่อาวุโสน้อยกว่าอยู่ด้วย ก็จะเป็นหน้าที่ของพระผู้อ่อนอาวุโสกว่ารับหน้าที่หลักในการดูแลครูบาอาจารย์ แต่สำหรับองค์หลวงปู่มั่น ถึงแม้จะอยู่ในภูมิพระเถระ ผู้มีอาวุโสในหมู่ลูกศิษย์องค์หลวงปู่เสาร์ แต่ท่านก็ยังรับหน้าที่หลักในการถวายการดูแลองค์หลวงปู่เสาร์ ขณะที่จำพรรษาอยู่ร่วมกันที่ถ้ำจำปา เป็นการถวายความเคารพครูบาอาจารย์ผู้ให้ธรรมะเป็นองค์แรกด้วยการกระทำอันน่ายกย่อง จากบันทึกของ หลวงพ่อวิริยังค์ สิรินฺธโร ในประวัติองค์หลวงปู่มั่น ได้กล่าวไว้ว่า

"... ระยะเวลานั้นท่านอาจารย์มั่นฯ ท่านมีพรรษา 26 พรรษา ท่านได้ปฏิบัติท่านอาจารย์เสาร์เหมือนกับท่านเป็นพระใหม่ คือปฏิบัติตั้งแต่การล้างบาตร ซักจีวร ปูที่นอน ตักน้ำถวายสรง ถูหลัง ทุกประการ ซึ่งแม้อาจารย์เสาร์จะห้ามไม่ให้ทำ แต่ท่านก็ปฏิบัติได้โดยมิได้มีการแข็งกระด้างแต่ประการใด ..." (ประวัติองค์หลวงปู่มั่น โดย หลวงพ่อวิริยังค์ พ.ศ. 2541 หน้า 188-189)

ศาลาไม้ที่องค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล สร้างขึ้น ณ ถ้ำจำปา
ปัจจุบัน คือ วัดถ้ำจำปากันตสีลาวาส อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร
(รูป โดย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

3) ถวายธรรมปฏิบัติ แด่ หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล

จากบันทึกของ หลวงพ่อวิริยังค์ สิรินฺธโร ในประวัติองค์หลวงปู่มั่น ได้กล่าวถึงการถวายการดูแลองค์หลวงปู่เสาร์ เป็นความน้อมน้อมของหลวงปู่มั่นที่มีต่อพระอาจารย์ผู้สอนธรรมเป็นองค์แรก และที่สำคัญ คือ การถวายคำแนะนำการปฏิบัติที่หลวงปู่มั่น จากการที่ได้บำเพ็ญเพียร ณ ถ้ำสาริกา จ.นครนายก  เพื่อให้หลวงปู่เสาร์ ได้ลิ้มรสธรรมนั้นเช่นเดียวกัน  หลวงปู่มั่น ได้กราบเรียนในสิ่งที่ หลวงปู่เสาร์ กำลังติดขัดการให้การปฏิบัติยังไม่สามารถทำให้พ้นทุกข์ไปได้ คือ การปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า

 "… ท่านอาจารย์ห่วงเรื่องการปรารถนาเรื่องปัจเจกโพธิกระมังครับ …"

ซึ่งเป็นส่วนลึกในความรู้สึกของ องค์หลวงปู่เสาร์ ซึ่งไม่เคยเปิดเผยให้ใครทราบ จากนั้น องค์หลวงปู่เสาร์ ได้นำคำแนะนำองค์หลวงปู่มั่นไปพิจารณา

"... ด้วยการพิจารณาถึงอริยสัจโดยอุบายอย่างหนึ่งคือ การพิจารณากายจนชัดแจ้งประจักษ์เกิดนิพพิทาญาณความเบื่อหน่ายขึ้น และท่านก็เริ่มดำเนินจิต เจริญให้มาก กระทำให้มากจนเป็นญาณ สามารถทวนกระแสมาถึงที่ตั้งของจิตได้ และวันนั้นท่านก็ตัดเสียซึ่งความสงสัยได้อย่างเด็ดขาด เมื่อได้รับการอธิบายจากท่านอาจารย์มั่นฯ ซ้ำอีกว่า เมื่อเป็นเช่นนั้นก็ควรจะเจริญให้มากจนกว่าจะพอแก่ความต้องการ.."

จากนั้นก่อนจะออกพรรษาในปี พ.ศ.2459 หลวงปู่เสาร์จึงกล่าวกับหลวงปู่มั่นว่า

"... เราได้เลิกการปรารถนาพระปัจเจกโพธิแล้ว และเราก็ได้เห็นธรรมจริงแล้ว ..." (ประวัติองค์หลวงปู่มั่น โดย หลวงพ่อวิริยังค์ พ.ศ. 2541 หน้า 187-189)

ถึงแม้องค์หลวงปู่มั่น จะได้ถวายคำแนะนำองค์หลวงปู่เสาร์ จนได้ผลของการปฏิบัติ แต่หลวงปู่มั่น ยังคงถวายการดูแลอุปัฏฐากหลวงปู่เสาร์ อย่างนอบน้อมดั่งเช่นได้กระทำมา เป็นความงดงามของผู้ที่มีธรรมแท้ จากบันทึกของ หลวงปู่เทสก์ เทสรํสี ได้กล่าวถึงคำบอกเล่าขององค์หลวงปู่เสาร์ ที่ยกย่องหลวงปู่มั่นไว้ว่า

"... ท่านมั่นเป็นลูกศิษย์ที่ดี พรรษาตั้ง 10 กว่าแล้วยังตักน้ำให้อาจารย์อาบอยู่ ด้านการภาวนาก็เก่งมาก เราไม่เป็นไม่เห็นในสิ่งต่างๆ แต่ท่านมั่นก็เห็นและเป็นไปต่างๆ ..." (หลวงปู่เทสก์ พ.ศ.2539 หน้า 185)

รูปจำลองลักษณะในอดีตของถ้ำแม่ขาว ที่กล่าวกันว่าเป็นที่พักของ แม่ชีจันทร์ แก่นแก้ว
ณ ถ้ำจำปา อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร พ.ศ. 2459
(รูป AI ป้อนข้อมูลด้วย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

4) หลวงปู่มั่น ฝากโยมมารดากับหลวงปู่เสาร์

โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว มารดาขององค์หลวงปู่มั่น มีความปรารถนาจะปฏิบัติธรรมให้ยิ่งขึ้นไป อีกทั้งมีความศรัทธาในองค์หลวงปู่เสาร์ เป็นพื้นฐานเดิมด้วย หลวงปู่มั่น จึงได้พาโยมแม่จันทร์ มาบวชเป็น   แม่ชี ปฏิบัติธรรมให้อยู่ในการแนะนำของหลวงปู่เสาร์ จนได้ธรรมะขั้นสูง โดยที่ หลวงปู่จาม มหาปุญฺโญ ได้กล่าวถึงความศรัทธาของโยมแม่จันทร์ที่มีต่อหลวงปู่เสาร์ ในคราวที่หลวงปู่มั่นได้จาริกมายังแถบ จ.มุกดาหาร ซึ่งเป็นดินแดนบ้านเกิดของหลวงปู่จาม ไว้ดังนี้

"... เพิ่นครูอาจารย์มั่น (ภูริทตฺโต) บอกสอน (โยมแม่จันทร์) ต้องไม่ฟังความ ต้องอาศัยเพิ่นครูบาอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) เป็นผู้ชี้แจงแนะนำ พูดอย่างใดก็ทำตามยินดีตาม เพราะแม่ชีคนเฒ่ายอมใจเคารพนับถือ ..."

"... มาพาเพิ่นครูอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) อยู่วัดถ้ำจำปาเพื่อให้ครูอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) เป็นผู้บวชและสอนธรรมะให้แก้ไขให้แก่คุณแม่ชีจันทร์ (แก่นแก้ว) จนที่สุดคนเฒ่าได้ธรรมะอริยภูมิชั้นพระอนาคามีหนีไปได้ ไม่ลงมาอีก (ไม่กลับมาเกิด) ..."

"... แต่เพิ่นครูอาจารย์มั่น (ภูริทตฺโต) ผู้เป็นลูกชายบอกสอนไม่ได้หรอก คนเฒ่าไม่ยอมฟังคำ หากวันไหนที่เพิ่นครูอาจารย์มั่น (ภูริทตฺโต) สอนธรรมะบอกอุบายธรรมให้กับคนเฒ่าเป็นอันต้องอ้างเหตุต้องอ้างผลกันอยู่เสมอ

แต่... พอเพิ่นครูอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) บอกสอนอุบายธรรมไม่กี่คำหรอก คนเฒ่าก็เอาไปแก้ไขตัวเองภายในของตัวเอง

นั่งภาวนาจนสว่างไปทั่วถ้ำ แจ้งสว่างไปทั้งหมดในถ้ำที่คนเฒ่านั่งภาวนาอยู่ เหตุเพราะว่าคุณแม่ชีคนเฒ่า เคยเป็นลูกศิษย์ของเพิ่นครูอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) มาหลายภพชาติชีวิต บอกว่าอันใด สอนอันใดก็เชื่อฟังหมด ..." (พระธมฺมธโร พ.ศ. 2555 หน้า 46-48)

รูปจำลองเหตุการณ์ แม่ชีจันทร์ แก่นแก้ว ภาวนาภายในถ้ำแม่ขาว
ส่วนหนึ่งของถ้ำจำปา อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร
ในคืนแห่งความสำเร็จ ท่านภาวนาจนแสงแห่งปัญญาสว่างไปทั่วถ้ำ
(รูป AI ป้อนข้อมูล โดย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

สถานที่ ถ้ำจำปา จึงเป็นอนุสรณ์แห่งความกตัญญู ตอบแทนคุณมารดา ในการให้ความพ้นทุกข์ ออกจากวัฏสงสาร และความนอบน้อมต่อครูบาอาจารย์ คือ หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ของผู้ที่มีธรรมะประจำใจ และคาดว่าในปี พ.ศ. 2464 องค์หลวงปู่มั่น มาจำพรรษาที่บ้านห้วยทราย ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกับถ้ำจำปา ในโอกาสนี้คาดว่าองค์หลวงปู่มั่น ได้มาเยี่ยมโยมแม่ พร้อมกับพาติดตามองค์ท่านไปทาง อ.วาริชภูมิ              จ.สกลนคร ต่อไป

แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น

อ้างอิง

1) ประวัติพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺตเถร โดย หลวงปู่มหาบัว ญาณสมฺปนฺโณ พ.ศ. 2547

2) ประวัติหลวงปู่มั่นฉบับสมบูรณ์ โดย หลวงพ่อวิริยังค์ ฯ พ.ศ. 2541

3) หนังสือที่ะลึกในงานพระราชทานเพลิง พระญาณวิศิษฏ์ (พระอาจารย์สิงห์ ขนฺตฺยาคโม) โดย พระอริยคุณาธาร พ.ศ. 2505

4) อัตตโนประวัติ พระราชนิโรธรังสีคัมภีรปัญญาวิศิษฏ์ ลายมือหนังสือธรรมของ พระอาจารย์ฝั้น อาจาโร วงศ์ธรรมยุติในภาคอีสาน โดย หลวงปู่เทศก์ เทสรํสี พ.ศ. 2539

 

แสดงความเห็น  >>คลิ๊กที่นี่<<

< ตอนก่อนหน้า : ตอนต่อไป >