บ้านห้วยทรายกำเนิดศิษย์อริยสาวิกา
จำพรรษา พ.ศ. 2464
ตามรอยธรรมองค์หลวงปู่มั่น ตอนที่ 18

เสนาสนะป่าบ้านห้วยทราย อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร บริเวณที่องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต จำพรรษา เป็นบริเวณที่เรียกว่า "หนองน่อง" ในปัจจุบันได้รับการพัฒนาเป็น "วัดป่าหนองน่อง" เพื่ออนุรักษ์สถานที่องค์พ่อแม่ครูบาอาจารย์ ได้เคยมาจำพรรษา

จากบันทึกขององค์หลวงตาพระมหาบัว ญาณสมฺปนฺโน ได้กล่าวไว้ว่า "ทราบว่าท่านจำพรรษา....ที่บ้านห้วยทราย ซึ่งอยู่เขตอำเภอคำชะอี ... 1 ปี แถบหมู่บ้านห้วยทราย บ้านคำชะอี หนองสูง  โคกกลาง เหล่านี้มีภูเขามาก ท่านชอบพักอยู่แถบนี้มาก ซึ่งอยู่ใกล้หมู่บ้านแถบนั้น ท่านว่าเทวดาก็ชุม เสือก็ชุม กลางคืนเสือก็มาเที่ยวรอบๆ บริเวณที่ท่านพักอยู่ เทวดาก็ชอบมาฟังธรรมท่านบ่อยเช่นกัน..."

จากบันทึกต่างๆ องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ได้มาพำนักยังบ้านห้วยทราย 3 ครั้ง กล่าวคือ

ครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2459 ที่ท่านได้นำพาโยมแม่มาฝากให้ปฏิบัติธรรมกับองค์หลวงปู่เสาร์      กนฺตสีโล

ครั้งที่สอง ในปี พ.ศ. 2464 ท่านได้กลับมาเยี่ยมโยมแม่ และคาดว่าท่านได้พาโยมแม่เดินทางไปทาง อ.วาริชภูมิ จ.สกลนคร มีเหตุการณ์สำคัญ คือ คุณแม่ชีแก้ว    เสียงล้ำ ได้อุทิศที่ดินเพื่อให้เป็นเสนาสนะ และองค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ได้เมตตาอบรมสั่งสอนคุณแม่ชีแก้ว เป็นครั้งแรก จนปรากฏว่า ท่านเป็นอุบาสิกาผู้มีคุณธรรมท่านหนึ่ง

ครั้งที่สาม ประมาณช่วงปี พ.ศ. 2469-2470 เมื่อครั้งท่านเดินทางจากบ้านสามผง เพื่อนำส่งโยมแม่กลับคืนสู่จังหวัดอุบลราชธานี

จากบันทึกที่เกี่ยวข้องสามารถลำดับเหตุการณ์ได้ดังนี้

เจดีย์อนุสรณ์ คุณแม่ชีแก้ว เสียงล้ำ
บ้านห้วยทราย อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร
(รูป โดย แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น)

1) องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต จาริกมาบ้านห้วยทรายครั้งแรก

จากบันทึกประวัติ หลวงปู่จาม มหาปุญฺโญ โดย พระธมฺมธโร ครูบาแจ๋ว ([1] หน้าที่ 29-31) ได้ระบุในปีนั้นหลวงปู่จาม อายุ 7 ปี ซึ่งอยู่ในช่วงประมาณปี พ.ศ. 2459-2460 องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ได้จาริกจากจังหวัดอุบลราชธานี ผ่านจังหวัดยโสธร มายังบ้านห้วยทราย มาพำนักอยู่บริเวณที่เรียกว่า    "หนองแวง" ซึ่งอยู่ทางทิศเหนือของบ้านห้วยทราย

การจาริกมาครั้งนี้ เพื่อติดตามองค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ซึ่งได้จาริกมายังบริเวณนี้ก่อนและพำนักอยู่ที่ถ้ำบ้านกลางและถ้ำจำปาภูผากูด ซึ่งน่าจะเป็นช่วงที่ท่านทั้งสองได้จำพรรษาร่วมกันที่ถ้ำจำปา ซึ่งปัจจุบัน คือ วัดถ้ำจำปากันตสีลาวาส อ.หนองสูง จ.มุกดาหาร

เหตุการณ์ครั้งนั้นได้บอกเล่าไว้ในประวัติหลวงปู่จาม โดย  พระธมฺมธโร ครูบาแจ๋ว ([1] หน้า 30-31) กล่าวว่า

"... เพิ่นครูบาอาจารย์มั่น (ภูริทตฺโต) มาอยู่บ้านห้วยทรายเป็นครั้งแรก มาสอนผู้คนให้ละผี ให้ถือไตรสรณคมน์ เพิ่นครูบาอาจารย์เสาร์ (กนฺตสีโล) ย้ายจากดอนหนองน่อง ไปอยู่ถ้ำพระบ้านกลาง แล้วไปอยู่บ้านขุมขี้ยางภูเขาทิศใต้ของบ้านนาไคร้ แล้วกลับมาอยู่ถ้ำจำปา เพิ่นไปมาหาสู่กันอยู่..."

"... จากบ้านห้วยทรายแล้วเพิ่นก็ขึ้นไปทางธาตุพนมไปอุดรไปเมืองเลย ไปหนองคาย มาเมืองสกลนคร มาธาตุพนมลงไปเมืองอุบล ..."

กล่าวกันว่า การจาริกมายังบ้านห้วยทรายในครั้งแรกนี้ องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ยังได้นำพา โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว มารดาของท่าน มาปฏิบัติธรรมกับองค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ที่ถ้ำจำปาด้วย

วัดป่าหนองน่อง
บ้านห้วยทราย อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร
(รูป โดย คุณสุรพงษ์ วงศ์ไม่น้อย)

2) องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต จำพรรษายังบ้านห้วยทราย บริเวณหนองน่อง ปี พ.ศ.๒๔๖๔

องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ได้จาริกกลับมาที่บ้านห้วยทรายอีกครั้ง โดยกล่าวกันว่าเป็นการกลับมาเยี่ยม โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว มารดาของท่าน ที่ปฏิบัติธรรมกับองค์หลวงปู่เสาร์ ที่ถ้ำจำปา ([2] หน้า 89) อีกทั้งยังเป็นจุดเริ่มต้นแห่ง "วัดป่าหนองน่อง" ที่เกี่ยวเนื่องกับ คุณแม่ชีแก้ว เสียงล้ำ ที่น่าจะได้ถวายที่ดินของคุณแม่ฯ ในโอกาสนี้

จากบันทึกประวัติ หลวงปู่จาม มหาปุญฺโญ โดย พระธมฺมธโร ครูบาแจ๋ว ([1] หน้า 37) ได้กล่าวว่า ในครั้งนี้ท่านได้ย้ายที่พำนักเดิมจากบริเวณหนองแวง มายังบริเวณที่เรียกว่า "หนองน่อง" โดยกล่าวว่า เป็นบริเวณเดิมที่องค์หลวงปู่เสาร์ ได้เคยมาพำนักอยู่ก่อน ซึ่งอยู่ข้างสวนหม่อน ของคุณแม่ชีแก้ว เสียงล้ำ

จากบันทึกประวัติ คุณแม่แก้ว เสียงล้ำ โดย เพ็ญศรี มกรานนท์ ([3]หน้าที่ 21) ได้กล่าวว่า สวนหม่อนแห่งนี้ คุณแม่ชีแก้วซึ่งขณะนั้นยังไม่ได้ถือบวชเป็นแม่ชี ได้เข้าไปจับจองสำหรับปลูกหม่อนไว้เลี้ยงตัวไหม คณะสงฆ์อันมีองค์หลวงปู่มั่น ได้เดินทางถึงห้วยทราย องค์ท่านพอใจสวนที่คุณแม่ถากถางเสร็จ องค์หลวงปู่มั่นได้กล่าวขอคุณแม่ชีแก้วจะทำเป็นที่พักสงฆ์ คุณแม่ก็ยกถวาย องค์หลวงปู่มั่นได้กล่าวยกย่องการถวายที่ดินครั้งนี้เป็นพรคำกลอน ใจความว่าในชาตินี้คุณแม่จะไม่มีวันอดอยาก คุณแม่ได้ศึกษาการภาวนาครั้งแรกกับองค์หลวงปู่มั่นที่นี่ ในภายหลังที่องค์หลวงปู่มั่นได้จากบ้านห้วยทรายไปแล้ว คุณแม่ได้มีชีวิตครอบครัวประสบเคราะห์กรรม จึงได้บวชเป็นแม่ชีในภายหลัง

จากบันทึกประวัติองค์หลวงปู่มั่น โดย หลวงพ่อวิริยังค์ ([4]หน้าที่ 207)  ได้กล่าวว่า องค์หลวงปู่มั่นได้พักอยู่ที่บ้านห้วยทรายประมาณ ๑๐ เดือน เป็นจุดเริ่มต้นที่องค์หลวงปู่มั่น เริ่มสอนชาวบ้านให้ละความเห็นผิด โดยเฉพาะความเชื่อถือในเรื่องสิ่งเล้นลับ มานับถือในพระรัตนตรัย โดยองค์หลวงพ่อวิริยังค์ บันทึกไว้ว่า

"... ในปีนี้ท่านได้เริ่มศักราชแก่การแก้ความเห็นผิดแก่ชาวบ้านตามท้องถิ่นที่ท่านได้ไปพักอาศัย โดยการแนะนำถึงพระไตรสรณคม...การนับถือภูติผีปีศาจต่างๆ ของประชาชนแถบนี้ ในสมัยนั้นถือกันหนักมาก ซึ่งท่านก็พยายามแสดงเหตุผลและพยายามให้เข้าใจจริง จนทำให้ประชาชนเหล่านั้นได้ละความถืออย่างผิดๆ นั้น ... เมื่อประชาชนละความเห็นผิดนั้นแล้ว ก็ให้ปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะเสียหมด พร้อมทั้งปลูกศรัทธาในการเจริญกัมมัฏฐานภาวนา ซึ่งปรากฏว่า ประชาชนในถิ่นนั้นจนตราบเท่าทุกวันนี้ ได้เป็นผู้เกิดความสนใจในการเจริญกัมมัฏฐานภาวนาสืบต่อกันมา ..."

ต่อจากนั้น ท่านได้เดินทางร่วมกับองค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ไปทางจังหวัดสกลนครต่อไป โดยมีโยมแม่ชีจันทร์ แก่นแก้ว ร่วมเดินทางไปด้วย

วัดป่าหนองน่อง
บ้านห้วยทราย อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร
(รูป โดย คุณสุรพงษ์ วงศ์ไม่น้อย)

3) องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต มาพำนักยังบ้านห้วยทราย เป็นครั้งที่ 3

ภายหลังจากจำพรรษาที่บ้านสามผง อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม ในปี พ.ศ. 2469 เพื่อพาโยมแม่กลับสู่จังหวัดอุบลราชธานี

องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต จำพรรษาที่บ้านสามผง อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม ในปี พ.ศ. 2469 ภายหลังจากออกพรรษา ท่านได้ปรารภนำพา โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว มารดาของท่านที่อยู่ในวัยชรา ส่งให้ญาติดูแลกลับคืนสู่จังหวัดอุบลราชธานี จากบันทึกประวัติองค์หลวงปู่มั่น โดย หลวงตาพระมหาบัว ([5]หน้า 180) ท่านได้บันทึกเส้นทางการนำพาโยมมารดามาส่งยังจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งผ่านบ้านห้วยทรายในอำเภอคำชะอี ความว่า

"... ท่านก็เริ่มพามารดาออกเดินทางจากนครพนม โดยเดินตัดตรงไปภูเขาแถบหนองสูง คำชะอี ออกไปอำเภอเลิงนกทา จังหวัดอุบลราชธานี ..."

ในครั้งนั้น คณะขององค์หลวงปู่มั่น ได้แวะพักยังบ้านห้วยทราย การมาครั้งนี้จึงเป็นครั้งที่ 3 ชาวบ้านห้วยทรายยังจดจำถึงการดูแลโยมแม่ของโดยองค์หลวงปู่มั่นเอง นอกจากการบำรุงเลี้ยงด้วยธรรมะแล้ว ในส่วนของอาหารทางกาย ภัตตาหารที่องค์หลวงปู่มั่นได้รับจากการบิณฑบาต ท่านจะแบ่งให้โยมแม่ก่อน จากคำบอกเล่าของ หลวงพ่ออินทร์ถวาย สนฺตุสฺสโก ท่านเป็นลูกหลานบ้านห้วยทราย ได้เมตตาเล่าถึงความทรงจำจากโยมย่าของหลวงพ่ออินทร์ถวาย ที่เล่าสืบต่อกันมาถึงความประทับใจที่ได้เห็นความใส่ใจดูแลโยมแม่จันทร์ ขององค์หลวงปู่มั่น ที่เป็นคติตัวอย่างเตือนใจ

โยมย่าของหลวงพ่ออินทร์ถวาย ชื่อ นางมะแง้ ผิวขำ ได้สังเกตเวลาองค์หลวงปู่มั่นกลับจากบิณฑบาต ในช่วงที่ท่านมาพำนักยังบ้านห้วยทราย อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร ท่านจะไปหาโยมแม่ เพื่อนำอาหารที่รับมาให้โยมแม่จันทร์ก่อน และเมื่อองค์หลวงปู่มั่นฉันเสร็จแล้ว ท่านจะนำอาหารไปมอบให้โยมแม่จันทร์ด้วยตัวท่านเองอีกครั้ง ซึ่งในอดีตบ้านห้วยทรายยังเป็นบ้านน้อยห่างไกลความเจริญ ของที่ได้จากการบิณฑบาต ก็ไม่ได้มากมาย ทำให้นางมะแง้ เห็นเหมาะสมที่จะทำอาหารอีกชุดหนึ่งไปมอบให้ โยมแม่จันทร์ เพื่อแบ่งเบาองค์หลวงปู่มั่นอีกทาง

ในเช้าวันหนึ่ง เมื่อนางมะแง้ ได้มอบอาหารให้โยมแม่จันทร์แล้ว เมื่อองค์หลวงปู่มั่นมามอบอาหารให้โยมแม่จันทร์ ตามที่เคยได้ทำมา

โยมแม่จันทร์ได้ห้าม และบอกกับพระลูกชายว่า แม่แดง (คือ นางมะแง้ ซึ่งมีลูกชายชื่อแดง) ได้นำอาหารมาให้แล้ว ไม่ต้องห่วงแม่

หลังจากนั้นคณะสงฆ์ก็เดินทางไปจำพรรษายัง บ้านหนองขอน อ.หัวตะพาน จ.อำนาจเจริญ ในปี พ.ศ. 2470 ออกพรรษาแล้ว จึงได้ไปส่ง  โยมแม่จันทร์ แก่นแก้ว ยังจังหวัดอุบลราชธานี เป็นที่เรียบร้อย

แฟนพันธุ์แท้ศิษย์หลวงปู่มั่น

ข้อมูลอ้างอิง

[1] ธรรมประวัติ หลวงปู่จาม มหาปุญฺโญ ผู้มากมีบุญ โดย พระธมฺมธโร ครูบาแจ๊ว พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2553

[2] ตามรอยธุดงควัตร พระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล โดย ธิดาวรรณ-พิศิษฐ์ ไสยสมบัติ พ.ศ. 2546

[3] คุณแม่ชีแก้ว เสียงล้ำ คนไข้รายสุดท้าย โดย เพ็ญศรี มกรานนท์ พ.ศ. 2549

[4]ประวัติองค์หลวงปู่มั่นฉบับสมบูรณ์ โดย หลวงพ่อวิริยังค์ ฯ พ.ศ. 2541

[5]ประวัติพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺตเถร โดย หลวงปู่มหาบัว ญาณสมฺปนฺโณ พ.ศ. 2547

ขอกราบขอบพระคุณ หลวงพ่ออินทร์ถวาย สนฺตุสฺสโก เมตตาให้ข้อมูลความทรงจำของชาวบ้านห้วยทราย

ขอขอบคุณ รูปถ่ายวัดป่าหนองน่องในปัจจุบันจาก พี่หมู สุรพงศ์

แสดงความเห็น  >>คลิ๊กที่นี่<<

< ตอนก่อนหน้า : ตอนต่อไป >